Telefon: +48 22 628 55 85  

Regiony kosmiczne w europejskiej gospodarce

Działalność związana z przestrzenią kosmiczną ma strategiczne znaczenie dla Europy. Technologie satelitarne i kosmiczne, w tym przetwarzanie danych i związane z nim usługi, stały się niezbędne w codziennym życiu obywateli. W rezultacie znaczenie sektora kosmicznego przekłada się bezpośrednio na wzrost konkurencyjności regionów związanych z tą tematyką.

Pomimo braku oficjalnej definicji za region kosmiczny może być uważany obszar dający możliwość stabilnego rozwoju przemysłu kosmicznego i prac badawczo-rozwojowych. Rola regionów w realizacji strategii kosmicznych jest kluczowa zwłaszcza dla integracji podmiotów z różnych sektorów czy też wsparcia działań edukacyjnych. Ważne jest wykorzystanie i wspieranie lokalnego potencjału w zakresie badań i rozwoju, koordynowanie przedsięwzięć związanych z przestrzenią kosmiczną, a także integrowanie działań rozmaitych podmiotów czy wspieranie edukacji i wymiany informacji.

Tematykę związaną z działalnością sektora kosmicznego w regionach podjęli uczestnicy seminarium „Regiony kosmiczne w europejskiej gospodarce” zorganizowanego przez Agencję Rozwoju Regionalnego S.A. w Zielonej Górze (ARR) pod patronatem merytorycznym Instytutu Badań Rynku, Konsumpcji i Koniunktur Państwowy Instytut Badawczy (IBRKK-PIB) przy współpracy z Fundacją Instytut Mikromakro (FIM). Seminarium prowadzili Tomasz Siemiński, wiceprezes ARR oraz Sławomir Kosieliński, ekspert IBRKK-PIB. W seminarium wzięli udział przedstawiciele Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubuskiego oraz instytucje i firmy przemysłu kosmicznego i dronowego - Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk, Hertz Systems, Spartaqs, SpaceForest, Near Space, Polskie Towarzystwo Rakietowe, Polska Izba Systemów Bezzałogowych i Fundacja Instytut Mikromakro.

Głównym tematem spotkania była rola regionu lubuskiego we wsparciu działań związanych z technologiami kosmicznymi i próba odpowiedzi na pytanie: w jaki sposób i na jakich zasadach przedsiębiorcy mogą się włączyć w prace nad Parkiem Technologii Kosmicznych w Zielonej Górze?

Park Technologii Kosmicznych

Park Technologii Kosmicznych jest lokalną inicjatywą województwa lubuskiego, realizowaną w ramach przedsięwzięcia ujętego w Kontrakcie Terytorialnym dla Województwa Lubuskiego pt. „Rozwój technologii kosmicznych w województwie lubuskim”. Park ma być ośrodkiem przemysłowo-badawczym skupiającym się na pracach w obszarze inżynierii kosmicznej i satelitarnej, a także zastosowania sygnałów z przestrzeni kosmicznej w przesyłaniu i przetwarzaniu danych czy nowoczesnych metod leczenia. Według wstępnych szacunków koszt budowy infrastruktury i wyposażenia kształtuje się na poziomie blisko 79 mln zł.

Park Technologii Kosmicznych ma być realizowany przez konsorcjum, w którego skład wejdą:
  • Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego (UMWL);
  • Uniwersytet Zielonogórski (UZ);
  • Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk (CBK);
  • Hertz Systems LTD Sp. z o.o. z Zielonej Góry.

Zgodnie ze stanowiskiem Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubuskiego, wyrażonym przez Bogusława Wontora, doradcę marszałek Elżbiety Anny Polak ds. innowacji i najnowszych technologii, planowana infrastruktura ma być ogólnodostępna dla wszystkich przedsiębiorców, nie tylko dla akcjonariuszy Parku. Park w założeniach ma przynosić środki finansowe oraz zachęcać do dołączenia doń nie tylko firmy z Województwa Lubuskiego. Zgodnie ze stanowiskiem UMLW, wyrażonym przez Macieja Nowickiego, dyrektora Departamentu Rozwoju Regionalnego, otwarcie oddziału lub utworzenie spółki joint-venture z lokalnym biznesem winno wystarczyć do udzielenia pomocy publicznej ze środków regionalnych.

W ramach Parku Technologii Kosmicznych planowane jest osiem laboratoriów, przy czym dwa z nich realizowane będą na wniosek Uniwersytetu Zielonogórskiego i mają to być laboratoria zajmujące się badaniami z zakresu medycyny kosmicznej oraz szeroko pojętej wytrzymałości materiałów. Oferowane przez planowane laboratoria usługi skierowane będą do wszystkich zainteresowanych podmiotów. Przedsiębiorcy biorący udział w seminarium wykazali zainteresowanie planowaną ofertą laboratoriów.  

Jednakże Robert Magiera, prezes zarządu SpaceForest sp. z o.o., jasno stwierdził, że firma nie rozważa obecnie przeniesienia siedziby z Gdyni, ale chętnie skorzysta z oferty parku i przeprowadzi testy w nowoczesnych laboratoriach. Spotkało się to ze zrozumieniem ze strony Bogusława Wontora, który podkreślił, że planowane laboratoria mają być prowadzone przez wysoko wykwalifikowanych specjalistów i mają posiadać odpowiednie certyfikaty, między innymi Europejskiej Agencji Kosmicznej, co podniesie rangę prowadzonych w nich badań.

Aspekt lokalizacji nie zawsze ma kluczowe znaczenie, co potwierdził w swojej wypowiedzi Sławomir Huczała z firmy Spartaqs. Określił, że większość prac, które prowadzi, na etapie koncepcyjnym i rozwojowym realizowanych jest przy wykorzystaniu komputera i do tego komputera się one ograniczają. Stąd też firma może zmieniać dynamicznie lokalizację. Problem pojawia się natomiast na etapie testów i badań, szczególnie gdy rozpatrywane są działania związane ze startami rakiet, wtedy lokalizacja zaczyna odgrywać znaczącą rolę. Aspekt ten podniósł Robert Magiera ze SpaceForest, który obecnie musi przeprowadzać badania swoich prototypów w Szwecji, liczy jednak na planowaną budowę odpowiedniego poligonu rakietowego (kosmodromu) w Województwie Pomorskim ze względu na bezpieczeństwo, które gwarantuje obszar Morza Bałtyckiego.

W ocenie dr. Piotra Orleańskiego, zastępcy dyrektora ds. rozwoju technologii CBK PAN, celem realizacji Parku jest zbudowanie fundamentów do tworzenia produktów i technologii kosmicznych, które będą mogły w przyszłości skutecznie konkurować co najmniej na rynku europejskim i mieć znaczenie w międzynarodowym przemyśle kosmicznym. Park ma pomagać w rozwoju przemysłu województwa. Wzmocni również polski przemysł kosmiczny, aby możliwe było tworzenie technologii satelitarnych i kosmicznych, które będą mogły konkurować co najmniej na rynku europejskim.

Regulacje prawne

Sporym wyzwaniem dla sektora kosmicznego jest brak lub niedoskonałe regulacje prawne dotyczące prowadzonej przez nich działalności. Często prawo nie nadąża za postępem technicznym, szczególnie w branżach wysoce innowacyjnych. Konstruktorzy mają związane ręce. Zgodnie z obowiązującymi regulacjami ich badania i testy są w znacznym stopniu ograniczone lub utrudnione. Doświadczył tego Sławomir Huczała, główny konstruktor w firmie Spartaqs sp. z o.o.. Stwierdził on jednak, że nie jest to problem nierozwiązywalny, zaś przykład może zostać wzięty z branży dronowej.

Wysiłki odpowiednich osób, organizacji i instytucji przekształciły się w prawo, które jest dostosowane do aktualnych potrzeb przedsiębiorstw i instytucji prowadzących prace badawczo-rozwojowe w sektorze bezzałogowych statków powietrznych. Wymienione zmiany w prawie pozwalają obecnie na dynamiczny rozwój tej branży. Firmy pracują nad produktami wysoce zaawansowanymi, które nie są oferowane nigdzie indziej na świecie. Szansy należy poszukiwać w wykorzystaniu synergii przemysłu kosmicznego i branży dronowej w budowaniu produktów przyszłości.

Czy jest miejsce na kolejny region kosmiczny?

Pozostaje otwarte pytanie, czy rynek jest na tyle duży i pomieści kolejny region kosmiczny w Polsce. Na pewno Województwo Lubuskie stanie się konkurencją dla innych regionów Polski z aspiracjami kosmicznymi. Jednakże, zdaniem Zbigniewa Rafała Trzaskowskiego, dyrektora generalnego Hertz Systems, jednego z partnerów konsorcjum pracującego nad powołaniem PTK, jeszcze jest tak dużo do zrobienia w przemyśle kosmicznym i rynek jest na tyle szeroki, że nie należy myśleć i rozmawiać o konkurencji pomiędzy firmami czy regionami, lecz raczej o sposobach na skuteczną współpracę pozwalającą na rozwój innowacyjnych rozwiązań. Hertz Systems chwali się szeroką współpracą międzynarodową w realizacji własnych projektów.

Wyzwaniem dla lokalnych władz będzie takie pokierowanie polityką rozwoju PTK, aby firmy i instytucje, które skupią się wokół parku, zapewniały stabilne funkcjonowanie Parku oraz skutecznie pozyskiwały projekty kosmiczne lub prowadziły z sukcesami własną działalność innowacyjną. Maciej Nowicki z UMWL podkreślił, że większość ciężaru finansowego bierze na siebie województwo lubuskie. Poziom planowanego dofinansowania wymaga zapewnienia skutecznego transferu technologii. Obecnie przeprowadzane są intensywne analizy rynkowe i finansowe, które mają ułatwić wypracowanie odpowiedniego planu związanego z organizacją całego przedsięwzięcia.

Wykwalifikowana kadra

Niezmiernie istotne jest zorganizowanie odpowiedniej polityki informacyjnej i edukacyjnej, a także procesów związanych z kształceniem kompetentnych kadr przygotowanych do realizacji założonych celów komercyjnych i badawczo-rozwojowych regionu związanych z technologiami kosmicznymi i satelitarnymi. Piąty cel szczegółowy Polskiej Strategii Kosmicznej przewiduje utworzenie nowych kierunków kształcenia wyższego. W cel wpisuje się na pewno kierunek inżynieria kosmiczna, który znajdował się w ofercie studiów pierwszego stopnia Uniwersytetu Zielonogórskiego.

Jednakże, aby zapewnić wysoce wykwalifikowaną kadrę, która może w sposób skuteczny starać się i prowadzić zaawansowane projekty z dziedzin związanych z kosmosem, należy rozważyć szerszą ofertę, w tym studia doktoranckie. Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk oraz Uniwersytet Zielonogórski, jako członkowie konsorcjum założycielskiego, którzy mają wnieść odpowiednie know-how do przedsięwzięcia, wspólnie mogą poprowadzić działania wpisujące się w cel strategii budowy kadr dla potrzeb polskiego sektora kosmicznego i być źródłem wysoko wykwalifikowanych pracowników. Znaczącym usprawnieniem tego procesu będzie planowana lokalizacja filii CBK PAN w Zielonej Górze.

Społecznie postrzeganie przemysłu kosmicznego

W raporcie nt. wizerunku sektora kosmicznego w Polsce, wykonanym przez Europejską Fundację Kosmiczną na zlecenie Agencji Rozwoju Przemysłu S.A., przytoczono wynik ankiety, gdzie prawie 1/5 badanych wskazuje, że określenie „kosmos” w odniesieniu do przedmiotu działalności przemysłu kosmicznego niesie za sobą negatywny ładunek. Rozwój technologii kosmicznych jest traktowany jako coś nierealnego w działaniach rodzimych przedsiębiorstw.

Podobne odczucia co do postrzegania starań branży mieli uczestnicy seminarium i jednocześnie zwrócili uwagę na rolę edukacji i odpowiedniego informowania społeczeństwa. Andrzej Chwastek z Polskiego Towarzystwa Rakietowego stwierdził wręcz, że niezwykle ważna jest praca u podstaw i edukacja już od najmłodszych lat, która zwiększy świadomość znaczenia przemysłu kosmicznego oraz odkryje przed społeczeństwem możliwe obszary rozwoju.

Polska Strategia Kosmiczna kładzie także nacisk na wpieranie projektów i konkursów studenckich. Interesariusze PTK wyrazili chęć zastosowania doświadczeń z konkursu Droniada organizowanego przez Fundację Instytut Mikromakro, będącego poligonem doświadczalnym dla bezzałogowych systemów latających, w innowacyjnych przedsięwzięciach, które mogłyby być organizowane w regionie. Potencjalnym rozwiązaniem wspierającym wymianę wiedzy i doświadczeń zespołów pracujących nad własnymi rozwiązaniami może być ogłoszenie analogicznego konkursu, co Droniada, lecz w sferze technik satelitarnych i kosmicznych. Park jest szansą dla regionu, aby to było miejsce spotkań grup konstruktorskich z uczelni z całej Polski.

Co dalej?

Pierwsze rozmowy dotyczące technologii kosmicznych w Województwie Lubuskim rozpoczęły się już w 2012 roku. Prace związane z utworzeniem Parku Technologii Kosmicznych trwają od 2016 roku. Jednakże, udziałowcy konsorcjum uważają, że nadal jest to zbyt wczesny etap, żeby upublicznić szczegóły planowanej inwestycji, przede wszystkim w celu ochrony własnych interesów i autorstwa pomysłów. Na obecnym etapie powinien pojawić się dokument przybliżający długofalowy cel przyjętych przez konsorcjum działań, wskazujący uzasadnienie budowania Parku oraz przedstawiający zachęty dla przedsiębiorstw i instytucji do włączenia się do tej inicjatywy.

Rozwój branży kosmicznej jest bardzo kosztownym oraz złożonym procesem wymagającym włożenia wiele wysiłku w pokonywanie przeszkód zarówno technologicznych jak i prawnych. Województwo Lubuskie realizując to przedsięwzięcie powinno wykorzystać doświadczenie Uniwersytetu Zielonogórskiego, Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk, Hertz Systems, a także innych podmiotów, aby skutecznie promować projekt i równolegle wzmacniać własną markę. Konieczna jest ponadto przemyślana kampania jasno pokazująca jak mogą w tą koncepcję wpisać się zainteresowane firmy.

Główni mówcy na seminarium

Maciej Nowicki  
Dyrektor Departamentu Rozwoju Regionalnego,  
Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego

 

Bogusław Wontor
Przewodniczący Rady Wojewódzkiej SLD,  
były poseł na Sejm RP, 
doradca Marszałek  
Województwa Lubuskiego 
Elżbiety Anny Polak  
ds. innowacji i najnowszych technologii 

 

dr Piotr Orleański 
zastępca dyrektora ds. rozwoju technologii 
Centrum Badań Kosmicznych
Polskiej Akademii Nauk
, Warszawa

 

Zygmunt Rafał Trzaskowski 
dyrektor generalny 
Hertz Systems LTD sp. z o.o., Zielona Góra

 

Sławomir Huczała 
główny konstruktor  
Spartaqs sp. z o.o, Katowice

 

Robert Magiera 
prezes zarządu 
SpaceForest sp. z o.o., Gdynia

 

Damian Mayer  
CEO Near Space Technologies, Tczew

 

Andrzej Chwastek 
Polskie Towarzystwo Rakietowe 

 

Sławomir Kosieliński 
Instytut Badań Rynku, Konsumpcji
i Koniunktur - Państwowy Instytut Badawczy

 

Informacja o firmach i organizacjach, które wzięły udział w seminarium

Centrum Badań Kosmicznych

Hertz Systems 

Spartaqs Sp. z o.o.

SpaceForest

Near Space Technologies  

Polskie Towarzystwo Rakietowe

Polska Izba Systemów Bezzałogowych