Telefon: +48 22 628 55 85  

Seminarium naukowe poświęcone książce "Economics Without Laws"

22 lutego 2018 r. w Instytucie Badań Rynku, Konsumpcji i Koniunktur – Państwowym Instytucie Badawczym w Warszawie odbyło się seminarium naukowe poświęcone wydanej niedawno książce dr hab. Łukasza Hardta, prof. UW Economics Without Laws. Towards A New Philosophy of Economics (Palgrave, 2017). Seminarium było jednocześnie spotkaniem inauguracyjnym nowo utworzonego Zakładu Metaekonomii przy IBRKK-PIB.

Książka Economics Without Laws stanowi niezwykle ważny głos w debacie o statusie ekonomii jako nauki, podejmując wiele istotnych wątków z dziedziny metodologii ekonomii, takich jak znaczenie praw naukowych, sposób wyjaśniania w ekonomii czy charakter relacji między teoriami a modelami ekonomicznymi. Jest to więc pozycja, która podejmuje problemy kluczowe z punktu widzenia metaekonomii i uświadamia znaczenie refleksji metanaukowej dla teorii ekonomii i praktyki badań ekonomicznych.

W pierwszej części spotkania pracownicy Zakładu Metaekonomii przedstawili krótkie wprowadzenie do książki z perspektywy własnych zainteresowań badawczych. Wspomniano tu istotny wątek historyczny książki i jej nawiązanie do tradycji sięgających nie tylko do Adama Smitha i innych ważnych klasyków ekonomii, lecz także do myśli Arystotelesa i jego koncepcji prawa naturalnego jako porządku niezdeterminowanego przez prawa, lecz urzeczywistniającego się w czasie. Podniesiono poruszane w książce wątki metodologiczne, w tym zwłaszcza rolę modeli ekonomicznych w wyjaśnianiu rzeczywistości gospodarczej, problemy związane z konstruowaniem tych modeli oraz postulaty Autora w zakresie pluralizmu metodologicznego i kultury metodologicznej w ekonomii. Poruszono również wątek etyczny i antropologiczny dotyczący natury ludzkiej jako istotnego czynnika wpływającego na problematyczność uniwersalnego charakteru praw ekonomicznych. Wspomniano wreszcie o socjologicznie istotnym zagadnieniu roli ekspertów ekonomicznych, jaka kształtuje się w tak zarysowanej perspektywie uprawiania ekonomii.

Po wstępnych refleksjach na temat książki, Łukasz Hardt opowiedział o tym, co zainspirowało jego pracę nad tą publikacją, dziękując swojej żonie Annie Hardt oraz najbliższym za wsparcie przy jej pisaniu. Wspomniał również o inspirującej roli środowiska skupionego wokół Polskiej Sieci Filozofii Ekonomii. Następnie, wychodząc od podręcznikowego przykładu, zgodnie z którym obniżenie kosztu pieniądza implikuje zwiększone inwestycje, postawił pytanie, co ekonomiści tak naprawdę mówią posługując się językiem praw ekonomicznych. Czy związek między kosztem pieniądza a wielkością inwestycji ma status uniwersalnej regularności, a może jest to prawo ceteris paribus, bądź prawo działające w tendencji? Autor przedstawił główne tezy poszczególnych rozdziałów książki oraz wyjaśnił, w jaki sposób przyczyniają się one do lepszego zrozumienia wspomnianych kontrowersji. Nawiązał przy tym do swojego doświadczenia jako akademika i praktyka ekonomii, wskazując jak istotna jest głębsza świadomość metodologicznych, a nawet metafizycznych fundamentów teorii ekonomii w tych obszarach.

Prowokacyjną tezę o tym, że możliwa jest ekonomia bez uniwersalnych praw naukowych, skomentowali zaproszeni prelegenci: ekonomista, dr hab. Aleksander Sulejewicz, prof. SGH (Szkoła Główna Handlowa) oraz filozof, dr Jarosław Boruszewski (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu). Podczas gdy Aleksander Sulejewicz starał się umiejscowić pracę Łukasza Hardta na tle jego dotychczasowego dorobku naukowego, stawiając hipotezę, że nie chce on zmieniać ekonomii, lecz współtworzyć dobre reguły produkcji wiedzy ekonomicznej, Jarosław Boruszewski skoncentrował się na odróżnieniu praw nauki od praw natury, wskazując, że przyjęcie praw nauki bez praw natury jest bardzo ciekawym i oryginalnym stanowiskiem. Zwrócił on również uwagę na istotną potrzebę precyzyjnego sformułowania pojęcia uniwersalności praw w dyskusji o prawach nauki, a także na funkcję, jaką pełnią prawa nauki w uprawianiu badań ekonomicznych i kształceniu ekonomistów.

Spotkanie zakończyła ożywiona dyskusja, tym ciekawsza, że uczestniczyli w niej nie tylko ekonomiści (sprowokowani odważnymi tezami książki), lecz także przedstawiciele innych dyscyplin naukowych. Inspirujące głosy dyskutantów, choć czasem polemiczne wobec niektórych wątków poruszanych w książce, przyczyniły się do lepszego zrozumienia tez bronionych przez Autora. W dyskusji padły propozycje zorganizowania kolejnych interdyscyplinarnych spotkań, które mogłyby kontynuować rozpoczętą wymianę poglądów (np. ekonomistów i psychologów), co odbieramy jako dobry i zachęcający owoc naszego pierwszego seminarium.

Agnieszka Wincewicz-Price, Tomasz Kwarciński, Krzysztof Nowak-Posadzy

Zapraszamy do zapoznania się z galerią zdjęć z seminarium oraz jego podsumowaniem w formie wideo (pełny zapis spotkania dostępny jest na kanale IBRKK-PIB na YouTubie).