Opis

Spis treści

Zadaniem systemu informacyjnego powinna być obserwacja otoczenia zarówno ogólnego (tj. gospodarczego, prawnego, demograficznego itp.), jak też własnego i konkurencyjnego (informacje o wyrobach, rynku i klientach) przy użyciu odpowiedniej infrastruktury informacyjnej rozumianej jako źródła, metody pozyskiwania i zasady przepływu potrzebnych informacji.

W sytuacji postępującego integrowania Polski z Jednolitym Rynkiem Europejskim obserwacja musi obejmować w równym stopniu otoczenie i rynek krajowy (od maja będący rynkiem lokalnym) oraz otoczenie i rynki krajów Unii Europejskiej, czyli Jednolity Rynek Wewnętrzny. Zwiększają się więc potrzeby informacyjne przedsiębiorstw, a ich zaspokojenie wymaga zbudowania dobrze funkcjonującego systemu uwzględniającego nowe technologie informacyjne.

Jednakże zdaniem znawców i badaczy problemu „wbrew powszechnym opiniom świadomość konkurowania na rynku o odbiorców nie «przekłada się» na działania przedsiębiorstw w zakresie tworzenia, wdrażania, eksploatacji systemów informacyjnych i ich doskonalenia. A traktowanie przez menedżerów systemu informacyjnego przedsiębiorstwa jako źródła budowania przewagi konkurencyjnej należy do niezmiernie rzadkich i bardzo dyskusyjnych". W wielu przypadkach świadomość, że rozwój przedsiębiorstwa i jego pozycja na rynku zależy od posiadania wiedzy i wdrażania nowoczesnych technik jej pozyskiwania nie znajduje zastosowania w bieżącej działalności przedsiębiorstw, a funkcjonujące w firmach systemy informacyjne częściej należą do kategorii systemów ewidencyjno-sprawozdawczych niż wspomagających decyzje.

Także docierające z rynku sygnały wskazują na występowanie licznych braków i nieprawidłowości w organizacji i funkcjonowaniu systemów informacyjnych szczególnie w grupie małych i średnich przedsiębiorstw stanowiących zasadniczą siłę napędową gospodarki. Dlatego też przeprowadzenie pogłębionego rozpoznania i diagnozy szeroko ujętych zagadnień dotyczących infrastruktury informacyjnej i funkcjonującego systemu informacji w tej grupie firm uznane zostało za przedsięwzięcie badawcze istotne zarówno z punktu widzenia dalszego rozwoju i osiągania sukcesu rynkowego przez małe i średnie przedsiębiorstwa, jak też za przyczynek do rozważań nad warunkami dalszego rozwoju gospodarki.

Zasadnicze cele badawcze opracowania określone zostały jako:
• diagnoza potrzeb informacyjnych małych i średnich przedsiębiorstw w aspekcie wzmacniania ich pozycji rynkowej;
• rozpoznanie i ocena działań podejmowanych przez przedsiębiorstwa dla zapewnienia skutecznego wspomagania informacyjnego ich działalności rynkowej;
• ocena funkcjonujących systemów informacyjnych z punktu widzenia ich dostosowania do potrzeb małych i średnich przedsiębiorstw;
• ocena świadczonej pomocy informacyjnej dla przedsiębiorców ze strony otoczenia okołobiznesowego oraz organów regulacyjnych.

Znalazły one odzwierciedlenie w wiązce poddanych analizie szczegółowych problemów badawczych, które m.in. dotyczą:
• uświadamiania sobie przez małe i średnie firmy znaczenia zasilania informacyjnego dla procesu zarządzania przedsiębiorstwem;
• wykorzystywania przez firmy nowych technologii informacyjnych do kształtowania ich pozycji rynkowej;
• funkcjonowania systemu komunikacji z otoczeniem, w tym identyfikacji i oceny źródeł pozyskiwania informacji;
• funkcjonowania systemu komunikacji wewnętrznej, w tym przepływu informacji i jej wykorzystania;
• opinii przedsiębiorców na temat funkcjonujących i pożądanych form pomocy informacyjnej ze strony otoczenia przedsiębiorstw.

Analiza problemów związanych z wykorzystaniem informacji w procesie budowy pozycji firmy na rynku ograniczona została do rynku artykułów FMCG. Przemawiały za tym następujące względy:
• istotne znaczenie tego rynku dla gospodarki kraju m.in. z uwagi na dużą koncentrację małych firm produkcyjnych i handlowych w tym obszarze rynku;
• dynamiczne zmiany na tym rynku zachodzące w ostatnich latach i przewidywane na skutek wejścia Polski do Unii Europejskiej;
• wieloletnie zainteresowania badawcze autorek funkcjonowaniem tego rynku.

Analiza przeprowadzona została przy użyciu materiałów źródłowych wtórnych i pierwotnych. Te ostatnie pozyskane zostały bezpośrednio od przedstawicieli 200 celowo dobranych przedsiębiorstw produkcyjnych i handlowych należących do sektora małych i średnich przedsiębiorstw (10-249 pracujących) przy użyciu skategoryzowanego kwestionariusza ankiety.

W badaniu pominięte zostały mikroprzedsiębiorstwa, w których funkcjonowanie systemu informacji jest najczęściej niesformalizowane i z tego względu wymyka się wszelkim analizom. Proporcja zbadanych liczebności przedsiębiorstw małych i średnich nie odwzorowuje rzeczywistych proporcji ich występowania w zbiorowości ogółem. Nadreprezentacja firm średnich była zamierzonym działaniem metodycznym, które miało umożliwić wnikliwe poznanie zachowań oraz ocen i opinii tej właśnie grupy, która pozostając w mniejszości w układzie podmiotowym na rynku żywności wydaje się być prekursorem budowania kompleksowego systemu informacyjnego i wykorzystywania w jego ramach nowoczesnych technologii teleinformatycznych. Wyniki analizy jakościowej zachowań firm tej wielkości można traktować jako punkt wyjścia do ukształtowania rozwiązań możliwych do zastosowania w firmach małych.

Uzyskane wyniki badania, tam gdzie było to możliwe, zestawione zostały z wnioskami z doniesień badawczych innych krajowych placówek naukowych, a także z wynikami międzynarodowych analiz prowadzonych przez agendy badawcze Unii Europejskiej. Analizę poszerzono i uzupełniono ponadto o oceny i opinie przedstawicieli świata nauki i praktyków gospodarczych na temat funkcjonowania i wykorzystywania przez firmy systemu informacji zawarte w ogólnie dostępnych publikacjach oraz materiałach ze mspotkań i konferencji. Niejednokrotnie prezentacją objęto materiały dotyczące zachowań rynkowych dużych firm produkcyjnych i handlowych. Nie należy tego traktować jako uchybienie metodyczne, było to bowiem posunięcie zamierzone. Wiele z narzędzi wykorzystywanych w obszarze budowania pozycji rynkowej przez firmy duże podlega w pewnym zakresie adaptacji przez firmy średnie, a nawet małe. Sprawdzona przez duże i zasobne firmy skuteczność stosowania określonych rozwiązań zmniejsza ryzyko ich przystosowania i wdrożenia przez mniej zasobnych naśladowców.

Praca składa się z sześciu rozdziałów.

W pierwszym rozdziale opracowania omówiona została rola informacji w funkcjonowaniu firmy. Podkreślono, że obecnie rozważa się uznanie informacji jako piątego zasobu przedsiębiorstwa (obok ludzi, ziemi, kapitału i organizacji), mającego swoje charakterystyczne cechy i mogącego istotnie wpływać na możliwości rozwojowe firmy. Wskazano podstawowe przyczyny wzrostu znaczenia informacji w działalności gospodarczej, prezentując na tym tle wyniki badań wśród menedżerów małych i średnich przedsiębiorstw, dotyczące postrzegania znaczenia informacji i oceny „obudowy" informacyjnej kluczowych decyzji podejmowanych w przedsiębiorstwie.

Treścią rozdziału drugiego jest analiza wpływu, jaki rozwój nowych technologii informacyjnych/komunikacyjnych wywiera na pozyskiwanie, obieg i wykorzystywanie informacji w budowaniu pozycji rynkowej firmy. Zawarte w rozdziale materiały charakteryzują ogólnie obszary wykorzystania nowoczesnych technologii informacyjnych w działalności krajowych przedsiębiorstw. Umożliwiają także porównanie sytuacji Polski w tym zakresie z krajami Unii Europejskiej, zarówno tymi, które należą do niej od dawna, jak i tymi, które przystąpiły w minionym roku.

Rozdział kolejny poświęcony jest prezentacji wyników badań IRWiK w części dotyczącej identyfikacji i oceny źródeł informacji, z których korzystają przedsiębiorstwa funkcjonujące w obszarze rynku żywności. Określone przez firmy potrzeby informacyjne analizowane są pod kątem możliwości ich zaspokojenia przy wykorzystaniu istniejących źródeł pozyskiwania informacji. Docierające do firm wiązki poszczególnych rodzajów informacji poddane zostają jednocześnie ocenie jakościowej.

Dynamicznie zmieniające się otoczenie rynkowe zmusza przedsiębiorstwa do poszukiwania nowych sposobów budowy przewagi konkurencyjnej. Jednym z nich jest zarządzanie wiedzą o nabywcach produktów i usług firmy oraz partnerach gospodarczych, które może służyć ograniczaniu ryzyka, wynikającego z kontaktów z partnerami biznesowymi, jak również wzmacnianiu ich relacji i podnoszeniu poziomu współpracy. Są to treści zawarte w czwartym rozdziale opracowania.

W dalszej części pracy skoncentrowano się na problematyce komunikacji wewnętrznej w procesie budowy pozycji firmy na rynku, prezentując wyniki badań własnych autorek w zakresie komunikacji wewnętrznej pionowej i poziomej. Wskazano na specyfikę komunikacji wewnętrznej w małych i średnich firmach i jej znaczenie w porównaniu z komunikacją z otoczeniem.

W rozdziale ostatnim zarysowana natomiast została rola organizacji i instytucji wspierających rozwój małych i średnich przedsiębiorstw w obszarze dostarczania firmom różnego rodzaju informacji, które są niezbędne w ich działalności rynkowej. Zaprezentowano także ocenę jakości kontaktów badawczych przedsiębiorstw z różnymi grupami podmiotów wchodzących w skład otoczenia okołobiznesowego.

Pracę kończy zestawienie istotniejszych wniosków i konkluzji, na które pozwoliła analiza zgromadzonych w trakcie badań materiałów ilościowych i jakościowych.

Rozpoznanie sytuacji w tak znaczącym dla przyszłości przedsiębiorstw temacie wydaje się być przydatne przede wszystkim dla kadry kierowniczej małych i średnich firm funkcjonujących na rynku. W kręgu zainteresowanych powinni również znaleźć się przedstawiciele organizacji i instytucji wspierających rozwój sektora małych i średnich przedsiębiorstw.